Πάτρα: Τοπικές Παραδόσεις (Μέρος Γ’)

Δημοσιεύτηκε: 24/10/2018 - 17:12

Συνεχίζοντας  το "οδοιπορικό"  μας  στα μνημεία, την ιστορία και τις παραδόσεις  της αχαϊκής πρωτεύουσας , παραθέτουμε λαογραφικά στοιχεία από το δίτομο έργο του Νικολάου Γ. Πολίτη, που θεωρείται από τα σπουδαιότερα έργα του θεμελιωτή  της Λαογραφίας  στην Ελλάδα.

Οι παραδόσεις  του ελληνικού λαού από την περιοχή της Πάτρας

 Το Δράπανο (Το Δρέπανο)

 Εκεί που είναι τώρα το Δράπανο, ήταν αραγμένο μία φορά ένα καράβι. Επήγε μια γριούλα (η Παναγιά) στον καραβοκύρη και του εζήτησε να την περάσει εις την αντίπερα στεριά, στην Ρούμελη. Εκείνος όμως δεν την εγνώρισε και δεν εδέχτηκε. Τότε η Παναγιά πήρε στην ποδιά της άμμο και χαλίκια, τα έριχνε στη θάλασσα και έφτιανε δρόμο. Και θα έφτανε ως την αντίπερα ακρογιαλιά, αν δεν έτρεχε ο καραβοκύρης που είδε το θάμα κι ετρόμαξε, ναν την παρακαλέσει με δάκρυα και μετάνοιες, να έμπει στο καράβι του να την περάσει.

 Συμπλήρωση: Τις πέτρες που έμειναν στην ποδιά της, πριν ανέβει στο καράβι τις πέταξε όλες μαζί στη θάλασσα. Στο σημείο εκείνο σχηματίστηκε ένα αλώνι με διάμετρο περίπου είκοσι μέτρων. Ο δρόμος, πλάτους περίπου 5 μέτρων εκτείνεται σε 200 μέτρα μέσα στη θάλασσα και σχηματίζει ένα δράπανο με κλίση προς το Ρίον. Αυτή η ξέρα που έχει σχηματιστεί είναι κατά το μεγαλύτερο μέρος της ορατή όταν η θάλασσα είναι κατεβασμένη και μπορεί κανείς να την περπατήσει με καλό καιρό μέχρι το τέλος της. Έτσι πήρε και το όνομά του το χωριό Δρέπανο.

(Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Α’, ΣΤ’ Έλληνες ανδρειωμένοι, γίγαντες, σελ.92)

  Η πέτρα του κριτή

 Απ’ όξω από την πόρτα της εκκλησίας του Αϊ-Γιαννιού είναι μια πέτρα, που όταν την τρίψεις μ’ άλλη πέτρα βρωμά σαν θειάφι. Αυτή είναι η πέτρα που καθόταν ο κριτής, όταν καταδίκασε τον Άγιο Αντρέα να σταυρωθεί, και από τότε έχει αυτή την άσχημη μυρουδιά.

(Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Α’, Ι’ Άγιοι, σελ.150)

  Ο Γιάννος και η Μάρω

 Ο Γιάννος και η Μάρω είναι αδέρφια η Μάρω όμως είναι πολύ σκληρή αδερφή και πονηρή και το Γιάννο τον καημένο, που είναι καλόβολος, τον στέλνει το χειμώνα να δουλεύει απάνω στα βουνά με τους πάγους, και το καλοκαίρι κάτω στους κάμπους, που τον πνίγει η φωτιά του ήλιου. Μόνο μια φορά το χρόνο πλησιάζει ο Γιάννος εις τη Μάρω, αλλά τότε αυτή τον διώχνει ευθύς από κοντά της.

(Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Α’, ΙΒ’ Ο Ουρανός, τ’ άστρα κι η γή, σελ.174)

  Ο Βοϊδιάς και ο Ωλονός

Στον καιρό του κατακλυσμού, τα νερά εσηκωθήκανε τόσο ψηλά ώστε εσκεπάσανε όλον το Βοϊδιά και μόνο στην κορφή έμεινε ένας τόπος όσο μπορούσε να σταθεί ένα βόιδι΄και εις τον Ωλονό μόνον ένα μικρό αλώνι έμεινε ασκέπαστο από το νερό στην κορφή. Για τούτο τα δυο βουνά τα λένε Βοϊδιά και Ωλονό.

 (Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Α’, ΙΒ’ Ο Ουρανός, τ’ άστρα κι η γή, σελ.177)

  Οι κουμπάρες

Ένα συμπεθεριό περνούσε μια φορά πέρα από τον Γαϊδουρόκαμπο (Καλλιθέα, Καλλιθεόκαμπο σήμερα), μισή ώρα μακριά από τη Πάτρα. Εκεί που στρίβει ο δρόμος εις το βάθος της ρεματιάς, ο κουμπάρος εβίασε τη νύφη. Οργίσθη ο Θεός και τους ελίθωσε όλους, και τον κουμπάρο και την κουμπάρα, και το συμπεθεριό και τους γύφτους ακόμη που έπαιζαν τα όργανα. Από τότε τη θέση εκείνη τη λεν Κουμπάρες και φαίνονται λιθωμένοι ο κουμπάρος με τη νύφη, και σ’ άλλο μέρος όλο το συμπεθεριό και παραπέρα ο γύφτος με το ταβούλι του.

(Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Α’, ΙΔ’ Μαχαιρώματα, σελ.200)

 Η Πατρινέλλα

Η Πατρινέλλα είναι το στοιχειό των Πατρών και κάθεται απάνου στο κάστρο. Είναι γυναίκα και περπατάει τη νύχτα, και όντας θα έρθει κανένα κακό στον τόπο, ακούγεται και κλαίει τη νύχτα. Η Πατρινέλλα δεν κάνει κανένα κακό, και μάλιστα φυλάει την Πάτρα, και για τούτο δεν έρχεται χολέρα, ούτε πανούκλα.

Συμπλήρωση από άλλη πηγή: Στο μεσημβρινό τείχος του φρουρίου σώζεται άγαλμα ακρωτηριασμένο και στον κορμό του έχει τοποθετηθεί κεφαλή από άλλο άγαλμα, η οποία ομοίαζε με τον Δία, κατά μία άποψη. Οι πολλοί τη θεώρησαν του ιδρυτή των Πατρών , Πατρέα. Η λαϊκή φαντασία διείδε στο άγαλμα αυτό Θεό ή ήρωα θηλυκού γένους και το ονόμασε Πατρινέλλα, που στην περίοδο της Τουρκοκρατίας προάσπιζε την πόλη από ασθένειες και άλλα κακά. Εθεωρείτο προστάτισσα και φρουρός της πόλης.    

(Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Α’, ΚΑ’ Στοιχειά και στοιχειωμένοι τόποι, σελ.318)

  Το στοιχειό του Βελιζιού (σημερινή Κρήνη)

 Το στοιχειό του Βελιζιού εκαθότανε στην μελικουκιά, το δέντρο που ως τα σήμερα είναι απ΄ όξω από το χωριό. Και ήτανε αυτό βόδι αστεράτο, γιατ’ είχε ένα αστέρι στο κούτελο, ενώ της Οβριάς δεν είχε. Επάλευε με το στοιχειό της Οβριάς, και το ενίκαγε, και εγενότανε πολύ κακό εκεί τριγύρω.

 Μια νύχτα ένας ζούδιαρης (μικρόσωμος άνδρας), ο Γιώργης Καπετάνιος από του Μίραλη, άκουσε μια φωνή, που του είπε να σηκωθεί να ρίξει να σκοτώσει το αστεράτο βόϊδι. Και έτσι χάθηκε το στοιχειό του Βελιζιού.

 Εκείνος ο ζούδιαρης εκάρφωνε τα στοιχειά, και εκάρφωσε και το στοιχειό του Σουλιού, που επαρουσιαζότανε σα γέρος.

 Και για τούτο μια φορά, που πήγαινε ο ζούδιαρης στη Γουρζούμισσα (σήμερα Λεόντιο), εμαζωχτήκανε σα λαγωνικά, και τον εφάγανε και επέθανε. Και όντας επέθανε, τον εψάξανε, και δεν ηύρανε πουθενά δαγκωματιά σκυλιού, ενώ ακούσανε τις βουηξιές και το κακό που γινότανε όντας του πέσανε απάνου ναν τον φάνε, κάπου στο λαγκάδι.

(Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Α’, ΚΑ’ Στοιχειά και στοιχειωμένοι τόποι, σελ.323)

  Το στοιχειό του Σαραβαλιού

Το στοιχειό του Σαραβαλιού επαρουσιαζότανε σα σκυλί και σα φωτιά, και εκαθότανε σ’ ένα μεγάλο δέντρο απ’ όξω από το χωριό. Πολλές φορές εβλέπανε οι άνθρωποι τη νύχτα απάνου στο δέντρο φωτιά, ή ακούγανε βαύισμα σκυλιού, χωρίς να το βλέπουν. Το στοιχειό αυτό εχάθη, γιατί έπεσε προ καιρού αστροπελέκι απάνου στο δέντρο και το έκαψε, και φαίνεται ως τα σήμερα ξερό το δέντρο.

(Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Α’, ΚΑ’ Στοιχειά και στοιχειωμένοι τόποι, σελ.344)

Το στοιχειό της Οβρυάς

 Παλαιά σε μια συκιά φαίνεται πως κάποιος εκάρφωσε ένα στοιχειό από άλλο μέρος, και τούτο είναι το στοιχειό της Οβριάς. Εφανερωνότανε σα βόϊδι, και το ακούγανε οι άνθρωποι που εμούγκριζε, αλλά δεν εβάρειγε. Το στοιχειό αυτό εχάθη τώρα.

  (Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Α’, ΚΑ’ Στοιχειά και στοιχειωμένοι τόποι, σελ.345)

Οι νεράϊδες  στ’ αλώνια

 Οι Νεράϊδες στο θέρο πηγαίνουν στ’ αλώνια και παίρνουν το σιτάρι. Γι’ αυτό όταν αλωνιστεί καλά το σιτάρι και θα βγάλουν τα ζώα το βράδυ, αμέσως άμα λύσουν τα ζώα δένουν στο στυγερό σταυρόχορτο και με το δικριάνι κάνουν σταυρούς εις το λιώμα και το μαζεύουν ευτύς σωρό. Όντας θα το λιχνίσουν και αρχίσει να πέφτει το σιτάρι καθαρό, κάνουν αμέσως απάνου σταυρό, γιατί το παίρνουν οι Νεράϊδες.

  Το αραποσίτι δεν το παίρνουν και για τούτο δεν κάνουν τίποτε από αυτά.

(Οι παραδόσεις του Ελληνικού λαού, Νικόλαος Γ. Πολίτης, Τόμος Β’, ΚΣΤ’ Νεράϊδες, σελ.126)

Disclaimer: 

Οι απόψεις του ιστολογίου δεν συμπίπτουν απαραίτητα με το περιεχόμενο του άρθρου.