Κάστρο της Πάτρας: Μια ιστορία με 1.000 λέξεις (Μέρος 1ο)

Δημοσιεύτηκε: 22/10/2018 - 19:10

Φτάνοντας στις σκάλες της οδού Αγ. Νικολάου μετά από 199 σκαλιά βλέπουμε το κάστρο με τη δυτική του πύλη, γνωστή σαν «πύλη της θάλασσας». Εκεί βρίσκεται ο μεγάλος στρογγυλός πύργος της Δυτικής γωνίας. Η εσωτερική ευρυχωρία τού επέτρεπε τη μόνιμη παρουσία φρουράς στον Πύργο, από όπου είναι ορατή η πόλη και ολόκληρος ο κόλπος.

Μπαίνοντας από την «πύλη της θάλασσας» το μάτι μας πέφτει πάνω σε μία εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα που μαρτυρά πως από εδώ πέρασε ελευθερωτής ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος το 1430 μετά από πολιορκία ενός χρόνου. Η πλακέτα λέει:

«Στο μαρμαρωμένο βασιλιά, ομορφιά και λατρεία του ελληνικού λαού. Στο κάστρο τούτο που πήρε νικητής των Φράγκων και απελευθερωτής και ξεκίνησε έπειτα για τη βασιλεύουσα. Ο αντρειωμένος. Η Πάτρα η πανέμορφη που’ χε παρηγοριά του στις 29 Μαΐου 1953. 500 χρόνια άσβεστης μνήμης».

Λίγη  ιστορία

Το Κάστρο της Πάτρας είναι κτισμένο σε χαμηλό λόφο του Παναχαϊκού σε απόσταση 800 μ. από την ακτή  και ανήκει στα λεγόμενα κεφαλόκαστρα της Πελοποννήσου.

Οικοδομήθηκε από τον Ιουστινιανό περίπου το 551 μ.Χ. για την άμυνα της περιοχής και των κατοίκων της. Το Κάστρο έχει κτιστεί πάνω στα ερείπια της ακρόπολης της αρχαίας πόλης ΑΡΟΗΣ. Η γεωγραφική θέση της Πάτρας συνετέλεσε στην εξέλιξή της σε εμπορικό κέντρο, ήδη από την αρχαιότητα.

Ο Παυσανίας που την επισκέφτηκε το 174 μ.Χ. και περιγράφει τα μνημεία  της στο βιβλίο «Αχαϊκά» αναφέρει τρεις αγροτικές κοινότητες: την Αρόη, τη Μεσάτιδα και την Ανθεία με αντίστοιχους οικιστές τον Εύμηλο, τον Τριπτόλεμο και το Διόνυσο.

Ιδρυτής όμως της Πάτρας υπήρξε ο Σπαρτιάτης Πατρέας, που συνένωσε επτά αγροτικούς οικισμούς και για το λόγο αυτό η πόλη φέρει το όνομά του.

Στους ιστορικούς χρόνους, κέντρο της πόλης υπήρξε η Ακρόπολη, στη θέση του σημερινού Κάστρου, το οποίο χτίστηκε πάνω στα ερείπια της και σε μεγάλο βαθμό, με οικοδομικό υλικό από τα κατεστραμμένα κτίσματά της.

Ο Παυσανίας αναφέρει την ύπαρξη ναού της  Αρτέμιδος και της Παναχαΐδος Αθηνάς καθώς και μνημείο του Ευρύπυλου.

Το Κάστρο, όπως το βλέπουμε σήμερα, κτίστηκε τους μεσαιωνικούς χρόνους και αποτελείται από έναν ευρύ, σχεδόν τριγωνικό εξωτερικό περίβολο με πύργους και προμαχώνες, τον οποίο περιέβαλε από τις τρεις πλευρές, βαθιά τάφρος.

Στη βορειοανατολική γωνία, όπου υψώνεται φυσικό ανάχωμα, εσωτερικά υπάρχει δεύτερος οχυρός περίβολος με έξι πύργους, προστατευμένος και αυτός από τάφρο.

Αυτή η ιδιαίτερη οχύρωση της ψηλότερης κορυφής του λόφου, εξυπηρετούσε τη φρουρά αφού εκεί μπορούσε να καταφύγει σε περίπτωση έσχατης άμυνας.

Αξιοσημείωτο είναι πως η πόλη της Πάτρας βρισκόταν στα ψηλότερα μόνο μέρη, στα νότια του κάστρου, με λίγα σπίτια στα δυτικά μέρη, ενώ προς την παραλία υπήρχαν μόνο καλλιεργούμενα χωράφια.

Τα μόνα παραθαλάσσια οικοδομήματα που σημειώνονται σε τοπογραφικό σχέδιο του κάστρου, που έγινε κατά την τελευταία βενετική κατοχή της Πάτρας (1687 – 1715), είναι αυτό του νοσοκομείου και η εκκλησία του Αγ. Ανδρέα.

Μικρή ιστορική αναδρομή

 

      ΔΩΡΙΕΙΣ

Τα πρώτα τείχη ήταν μάλλον πλίθινα και γκρεμίστηκαν κατά την κάθοδο των Δωριέων (περίπου το 1100 π.Χ.) εναντίον των Αχαιών. Αργότερα όμως οι Αχαιοί επιτέθηκαν στους Δωριείς και έγιναν ξανά κυρίαρχοι στον τόπο τους.

     ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΧΑΪΚΗΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

Στα χρόνια της Αχαϊκής Συμπολιτείας στο χώρο της Ακρόπολης οι κάτοικοι έφτιαξαν ναό, στον οποίο λάτρευαν τη θεά Αθηνά, την Παναχαϊδα. Στο ναό της θεάς υπήρχε χρυσελεφάντινο άγαλμά της.

      ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ / 551 μ.Χ.

Το 551 μ.Χ. η Ακρόπολη καταστράφηκε από ένα μεγάλο σεισμό. Στη θέση της αρχαίας Ακρόπολης λοιπόν θα χτιστεί ένα μικρό φρούριο (Βυζαντινό κάστρο) με υλικά προχριστιανικών οικοδομημάτων.

      ΦΡΑΓΚΟΙ / 1205 μ.Χ.

Πολλά χρόνια αργότερα το κάστρο της Πάτρας δεν θα αντέξει στο πολιορκητικό χτύπημα των Φράγκων ιπποτών, στη διάρκεια της Δ’ Σταυροφορίας. Οι Φράγκοι κατακτητές ανέλαβαν την ενίσχυση και την επέκτασή του.

     Α'  ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ

Στις αρχές του 15ου αιώνα οι Φράγκοι έχουν χάσει τμήματα της Πελοποννήσου. Τα πλούτη όμως και το λιμάνι της Πάτρας τράβηξαν το ενδιαφέρον των Ενετών, οι οποίοι ζήτησαν την εκμίσθωση της περιοχής από τους Φράγκους. Έτσι το κάστρο της Πάτρας βρέθηκε στα χέρια των Ενετών.

      ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΜΥΣΤΡΑ

Στις 19 Μαρτίου 1429 οι Παλαιολόγοι πραγματοποιούν επιτυχημένη έφοδο στο κάστρο. Η Πάτρα ελευθερώνεται και το κάστρο ανήκει και πάλι στους Έλληνες.

     Α'  ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

Το Μάιο του 1460, 7 χρόνια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, ο Μοριάς προσαρτήθηκε στην οθωμανική Αυτοκρατορία και το κάστρο της Πάτρας πέφτει στα χέρια των Τούρκων.

      Β’ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ

Το 1687 ο Ενετός στρατάρχης Μοροζίνι κυρίευσε την Πάτρα και αφού νίκησε τον Τούρκο πασά έγινε αφέντης του Κάστρου. Σε αυτή την περίοδο οι Ενετοί έκαναν επιδιορθώσεις στο μισοκατεστραμμένο (από τις μακροχρόνιες πολιορκίες) κάστρο.

      Β’ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

Το 1714 ένας δυνατός σεισμός θα προξενήσει σοβαρότατες καταστροφές στη πόλη και το κάστρο. Έτσι μισοκατεστραμμένο θα το βρουν οι Τούρκοι τον επόμενο χρόνο και θα το κυριεύσουν ξανά, αφού η ενετική φρουρά θα το εγκαταλείψει χωρίς μάχη.

         ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΙΖΟΝ

Οι Τούρκοι έμειναν στο κάστρο μέχρι το 1828, οπότε το παρέδωσαν αμαχητί στη πολύ ανώτερη δύναμη του γαλλικού εκστρατευτικού σώματος υπό το στρατηγό Μαιζόν ( ο οποίος έδωσε το όνομά του στην οδό Μαιζώνος της πόλης)

         ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

Στις 15 Αυγούστου 1829 οι Γάλλοι παρέδωσαν το κάστρο της Πάτρας (μαζί με αυτό του Ρίου) στον Έλληνα φρούραρχο Ράικο, ο οποίος ξεκίνησε επισκευές. Από τότε το κάστρο είναι ελληνικό.

         Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Στη διάρκεια του Β' παγκοσμίου πολέμου το κάστρο βομβαρδίστηκε από τους Ιταλούς και υπέστη σοβαρές ζημιές.

         ΣΗΜΕΡΑ…

Από το 1973, το κάστρο βρίσκεται υπό την εποπτεία της ΣΤ΄Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, ενώ από το 1986 ο Δήμος έφτιαξε στο εσωτερικό του, ένα ξύλινο λυόμενο θέατρο όπου πραγματοποιούνται καλλιτεχνικές παραστάσεις..

Και λίγα ...παράδοξα

-- -  Κατά τη διάρκεια της Γαλλικής κατοχής οι Γάλλοι άνοιξαν καφενείο, το Cafe Parisien, στο οποίο προσφερόταν και γαλλικός καφές.

   ---Ο ψηλός πύργος του κάστρου που σώζεται Βορειοανατολικά και είναι γνωστός σαν ειρκτή λειτουργούσε ως εγκληματική φυλακή από το 1880 μέχρι το 1926. Όσο λειτουργούσαν οι φυλακές κάθε κατάδικος έφερνε από το σπίτι του τη στολή της αρεσκείας του και η εικόνα των φυλακισμένων κάθε άλλο παρά κρατούμενους θύμιζε. Η μόνη έννοια των αρχών ήταν μόνο να μην αποδράσουν οι φυλακισμένοι.

   --- Στα τέλη του 19ου αιώνα κάποιος Μιλτιάδης Δόξας, ταξίαρχος και τότε υποψήφιος βουλευτής ζητούσε την κατεδάφιση του κάστρου, αίτημα που δεν πραγματοποιήθηκε. Η ιδέα της κατεδάφισης όμως ανήκε σε πρώην άρχοντα της Πάτρας και είχε την υποστήριξη τοπικής εφημερίδας. Ανάμεσα στους υπερασπιστές της επιβίωσης του κάστρου ήταν και ο Κωστής Παλαμάς.

---    Από το 1950 μέχρι το 1973 ο χώρος του κάστρου ανήκε στο Δήμο, ο οποίος τον χρησιμοποιούσε ως φυτώριο.

 

Disclaimer: 

Οι απόψεις του ιστολογίου δεν συμπίπτουν απαραίτητα με το περιεχόμενο του άρθρου.